Yazının başlığı bir çoğumuz için çok iddialı gelebilir. Aslında hiç de öyle değil. Günlük hayatımızı (gerek iş hayatımızı gerekse sosyal ve bireysel hayatımızı) düşündüğümüzde, her gün küçüklü büyüklü çok sayıda karar veriyoruz, bu kararlar sonucunda birtakım seçimler yapıyoruz, aksiyonlar alıyoruz. Her gün verdiğimiz kararların sayısının (kişiden kişiye değişmekle birlikte) binlerce olduğunu söyleyebiliriz. Yani hepimiz aslında farkında olarak ya da olmadan her gün o kadar çok karar veriyoruz ki, verdiğimiz kararların sayısı ve hızı arttıkça karar kalitemizde ciddi bir düşüş meydana geliyor ve hepimiz karar yorgunluğu hali yaşıyoruz. Bu arada yapılan araştırmalara göre, kararlarımızın %90’ının bilinçaltımız tarafından verildiğini, bu kararları verirken bilinç ve irademizin devre dışı kaldığını veya bilinçaltımız tarafından yönlendirildiğini düşünecek olursak “KARAR VERME” işinin ne kadar önemli olduğunu, bu konuda farkındalık düzeyimizi arttırmanın ne kadar da hayati olduğunu anlamak daha kolay olacaktır. Verdiğimiz kararlara “sabah kaçta yataktan kalkacağımız”, “kahvaltı yapıp yapmayacağımız”, “kahvaltıda ne yiyeceğimiz” gibi küçük kararlardan tutun da; “hangi inancı/dünya görüşünü tercih edeceğimiz”, “kiminle evleneceğimiz”, “hangi okula gideceğimiz”, “hangi mesleği seçeceğimiz” gibi insanın hayatı üzerinde çok derin etkileri olan büyük kararlara varıncaya kadar pek çok örnek verilebilir. Velhasıl insanın hayatı verdiği kararlardan ibarettir desek yanlış olmaz. Verdiğimiz kararların hızına ve isabetli olup olmamasına göre hem bu dünyamız hem de ahiretimiz/akıbetimiz şekilleniyor.
Öyleyse vereceğimiz ilk ve en öncelikli karar (!), “karar verme sürecimizi analiz etmek, kararımızı verirken etkin olan mekanizmaları anlamak ve iyileştirmek” olmalı değil mi? Hayatımıza anlam katabilmek, başarılı olmak, hedeflerimize ulaşmak, başımıza gelebilecek olumsuzlukları minimum düzeye indirmek, dünyayı hem kendimiz hem toplumumuz hem de insanlık için daha yaşanılır hale getirmek için, zamanında ve doğru kararlar almaktan daha önemli bir şey olabilir mi sizce? Verdiğimiz kararların doğruluk düzeyi, kalitesi ve zamanında alınmasına göre kararlarımızın getirisi veya maliyeti inanılmaz ölçüde değişebilmektedir.
Karar verme sürecini anlamak için karar vermenin tanımını yapmamız gerekiyor.
“Karar verme, bir fikrin veya hareketin mümkün seçenekler arasından seçilmesiyle sonuçlanan zihinsel (cognitive) bir süreç olarak değerlendirilebilir. Karar verme, karar verenin tercih ve değerlerine göre, alternatifleri belirleme ve onlar arasından seçim yapma sürecidir. Her karar verme işlemi (hemen bir eylemle sonuçlansın veya sonuçlanmasın), mutlaka nihai bir seçim ortaya koyar.” (https://tr.wikipedia.org/wiki/Karar_verme)
Yukarıdaki tanımdan yola çıkarak karar verme süreciyle ilgili aşağıdaki tespitleri yapabiliriz.
Karar verme;
- zihinsel/bilişsel (cognitive) bir süreçtir,
- fikir ve hareketin mümkün seçenekleri arasında yapılan bir seçimdir,
- karar verenin tercih ve değerlerine göre şekillenir,
Descartes “insan düşünen bir varlıktır” derken, bizleri cansız varlıklardan ve hayvanlardan ayıran en belirgin özelliğimizin “düşünmek” ve “akıl yürütmek” olduğunu vurgulamaktadır. Tersinden ifade edecek olursak; zihinsel ve bilişsel kabiliyetlerimiz, aklımızı kullanma becerimiz, düşünme ve karar verme yetkinliğimiz oranında cansız varlıklardan ve hayvanlardan ayrışmış oluyoruz.
(devam edecek)
Görsel: Business vector created by stories – www.freepik.com