Views: 169

Mentorlük; bilgisini, tecrübesini, aklını paylaşmaya hazır bir bireyin (mentor), bu değişimi dileyen bir bireyle (mentee) arasındaki destekleyici ilişkiye denmektedir

(Faure, 2017)

Mentee’nin böyle bir ilişkiden besleneceğini, hayatında birçok noktada deneyim transferi yaparak hız kazanacağını öngörebiliriz. Bunun yanında araştırmalar, mentorün de bu ilişkiden beslendiğini gösteriyor ve mentorluk yapan yöneticilerin mentorluk yapmayan yöneticilere oranla 6 kat daha fazla terfi aldıklarını gösteriyor (Blanchard & Diaz-Ortiz, 2017). Peki bu muazzam fark nasıl oluşmuş olabilir?  Yani yöneticilerin hali hazırda yönettiği, zaman zaman koçluk, mentorluk yaptığı birçok çalışanı olabilir. Ne oluyor da yönetici için birlikte çalıştığı kişilerle yürüttüğü ilişki ile kıyasladığımızda mentorluk ilişkisi böylesine verimli olabiliyor? Ya da mentee mentore ne katıyor da, mentor terfi yarışında 6 kat fazla performans sağlayabiliyor?

Bu soruların yanıtlarını bulmak için insanın öğrenme yolculuğuna göz atalım; bilinç, bilinçaltı ve duyguların nasıl çalıştığına bakalım.

İnsan nasıl öğrenir?

  • İnsan yeni bir bilgi ile karşılaştığında bilgi hakkında düşünür, bilgiyi irdeler, zihninde bir yerlere yerleştirmeye çalışır ve bu aşamada bilincini kullanır.
  • Aynı bilgi ile sık sık karşılaşan insanın bilincindeki bilgiler, tekrarın da etkisiyle bilinçten bilinçaltına geçer.

Mesela bir insana adını sorarsanız düşünmez, hemen söyler, “Nuran”. “Nuran” ismi kişinin bilinçaltına yerleşmiştir, cevap bilinçaltından gelir. Ama kaç tane kuzeni olduğunu sorarsanız düşünür, zira bu sorunun cevabı üzerinde eskiden çok düşünmemiştir, bilinci ile hesap yapar. Ya da yeni araba kullanmaya başlayan insanın çok düşündüğünü, ama bu beceriyi tekrarlarla alışkanlık haline getirmiş birinin ise düşünmeden araba kullandığını gözlemleriz.

İnsanın öğrenmesinde bilinci ve bilinçaltının yanı sıra duyguları da önemlidir. Buradaki kilit nokta duygular ile bilincin ters çalışmasıdır. Yani duygular arttıkça insanın bilinci kapanmaya başlar. Bilinci kapanan insan düşünememeye ve bilinçaltında daha önceden neyi kodladıysa onunla hareket etmeye başlar. Bunu şu örneklerle çok net şekilde görebiliriz:

Mesela acil bir durum var, bindiğiniz uçak düşüyor. Yolculara o anda çok basit bir ilk yardım kuralı öğretmeye çalışıyoruz. Yolcuların o korku anında çok basit bile olsa, ilk yardım kuralını öğrenemeyeceklerini öngörebiliriz.  Ya da denizin ortasında yüzme öğrenmeye çalışsak, panik oluruz. Ama daha kontrollü bir ortamda, mesela bir havuzda yüzmeyi öğrenmek, sonra da denizin serin sularının tadını çıkarmak daha iyi bir strateji olacaktır.

Biz günlük hayatta bu kadar yoğun duygular yaşamıyoruz, ancak bu örnekler duygular ile bilincin ters çalıştığını ispatlar. Duygu yoğunluğu arttıkça, bilinç perdelenmeye başlar. Peki tüm bu bilgilerin mentorluk ilişkisindeki performans ile ne ilgisi var?

Yeni bir problem bize geldiğinde duygularımız artmıyorsa, bilincimiz açıksa bu problemi çözme şansımız çok daha yüksektir. Problem bize öyle bir şekilde gelmeli ki, duygularımızı arttırmasın, bizi korkuya, heyecana, telaşa ve paniğe sürüklemesin.

Bu da bizim şu soruyu sormamıza neden oluyor? İnsanın duygularını arttırmayan problemler nasıl problemlerdir? Bu soruya cevaplarımız şu şekilde olabilir:

  • Başkasının problemleri, özellikle de bizim için karar verici konumda olmayan insanların problemleri için duygularımız artmaz. Yönetim Kurulu’na sunum yapacak kişi kendimizsek epey heyecanlanırız, ama sunumu yapacak kişi arkadaşımızsa o kadar da fazla heyecanlanmayız.
  • Problem geçip gitmişse ya da henüz yaşanmamışsa problemlere bilinçle bakma fırsatımız daha yüksektir. Olay anında hissettiğimiz baskı duygularımızın artmasına sebep olur. Mesela bir çalışanımız bizden devam eden bir proje hakkında değerlendirme yapmamızı istediğinde, olay çok sıcaktır. Aldığımız karar projenin gidişatını etkileyecektir, bu da kaygı, korku gibi duygularımızın artmasına sebep olur. Olaylara bilinçli bakma fırsatımız epeyce düşüktür.
  • Suçlamanın olmadığı bir ortamda bilincimiz daha açık olur. Suçlamalar kişide kızgınlık duygusunu tetikler. Bir problemle karşılaştığımızda başkasını suçlamamız, başkasına kızmamıza; kendimizi suçlamamız, kendimize kızmamıza neden olur. Bu da problemi çözemeyeceğimizin işaretidir. Diyelim ki bir projede çalışıyoruz. Yöneticimiz karar alırken rakip firmanın çözümleri ve kendi firmamızdaki muadil diğer projelerdeki çözümleri bilmek istiyor. Buradaki referanslarla karar vermek istiyor. Biz ise kendimiz bir çözüm geliştiriyoruz. Bu çözümün firmaya yapacağı katkıları hesaplıyoruz, orta vadeli projeksiyonlar çıkarıyoruz. Bunu hangi ekiple nasıl yapabileceğimize çalışıyoruz. Başlıyoruz bunları hevesle anlatmaya, yöneticimiz 10 dakika sonra uyuklamaya başlıyor. Çözüm önerimiz kabul edilmiyor. Böyle bir örnekte neler hissederiz? Yöneticimizi, kendimizi ve/veya şirketimizi suçlamadan asıl konunun çözüm beklentilerinin farklı olmasından kaynaklandığını nasıl anlayabiliriz? Yöneticimizle konuyu konuşmak mı daha az suçlama ve duygu üretir, yoksa bu konuyu deneyimli başka bir yönetici ile görüşmek mi?
  • Bilincimizi aktif tutmanın bir diğer yolu da yargılama ve değerlendirmenin olmadığı bir ortamda çalışmaktır. Biz eğer geliştirdiğimiz çözümler neticesinde terfi alıyorsak ve terfi bizim için çok önemliyse, bu durum bizde iç baskı oluşturur. İç baskının bizi kaygı ve korkuya sürükleme riski vardır. Bu da bilincimizin perdelenmesine neden olur.

Bu dinamikler de bize problem çözmek için en elverişli ortamlardan birinin mentorluk ilişkisi olduğunu gösteriyor. Mentorluk ilişkisi duygularımızın pasif olabileceği bir ortam sunduğu için problemler üzerinde stratejik bir biçimde düşünülebiliriz. Menteelerin problemlerini çözerek ustalaştıktan sonra kendi problemlerimizi çözmemiz çok daha kolay olur. Zira kendi problemimizde duygularımız artıp bilincimiz kapansa bile, bilinçaltında çözüm ile ilgili referans bulunmuş olacaktır.

Burada, kendi problemlerini çözmede etkin olan kişi, başkalarının problemlerinin çözümlerinde aktif rol alandır çıkarımını yapabiliriz. Bu çıkarım da bizi Fussilet Suresi’nin 46. ayetine; yani “Elbette, her kim yararlı iş yaparsa kendi menfaatine, kim de kötülük (ve tembellik) yaparsa kendi aleyhinedir.” ayetine getirir. Kendimizi şahidiz ki, “Azim olan Allah doğru söyledi” derken buluruz.

Kaynakça

Faure, S. (2017, Ağustos 24). Mentoring Definitions. Training Journal: https://www.trainingjournal.com/blog/16-mentoring

Blanchard, K., & Diaz-Ortiz, C. (2017). One Minute Mentoring.

People vector created by pch.vector – www.freepik.com

Author

Mentorluk İlişkisi Mentor İçin Neden Bu Kadar Geliştirici?

by Satı Yelen time to read: 5 min